بخش بزرگ رحيم آباد،پايتخت توليد گل گاوزبان در كشور

« پایتخت تولید گل گاوزبان در کشور مناطق اشکور رحيم آباد است، به عبارت دیگر مقام اول محصول گل گاوزبان در کشور را بخش رحیم آباد دارد. »

گل گاو زبان با نام علمي (Echium amoenum ) گیاهی است دو يا چند ساله از تيره Boraginaceae است كه بومي ارتفاعات جنگل هاي شمال ايران بوده و از ديرباز در ايران مورد استفاده دارويي قرار مي گرفته است.

گونه اروپایی با نام علمی ((Borago Officinalis یکساله، ولی گونه ای که در اشکورات رحيم آباد و ایران هست، چند ساله و با نام علمی Echium amoenum می باشد.

این گیاه علفي از گیاهان دارویی و دارای روغنی است که به علت خاصیت شفا دهندگی از مدتها قبل ازاهميت خاصي برخوردار است.

گل گاوزبان به احتمال زياد بومي منطقه مديترانه است، ولي بعضي محققين عقيده دارند بومي خاورميانه است. كشت و كار گاوزبان بوسيله عربها در جنوب اسپانيا در قرون وسطي معرفي شد.اين گياه در بسياري از مناطق اروپا،غرب آسيا و آمريكاي شمالي مي رويد و اغلب بصورت وحشي در محل هاي لم يزرع و كناره رودخانه ها ديده مي شود.

گل گاوزبان ايراني(Echium amoenum) گیاهی علفی پایا و دارای اعضای پوشیده از تارهای نرم،ساقه راست یا به حالت خمیده و برگهای ساده با یک رگبرگ منحصر به فرد است، گلهای درشت و آبی مایل به بنفش رنگ آن در ماههای اردیبهشت تا شهريور به تعداد کم بر ساقه ظاهر می‌شود.

میوه گیاه گل گاو زبان فندقه،نوک تیز و پوشیده از برجستگی‌های کوچک متعدد است، كشاورزان اين گياه را جمع آوري و براي مصارف خانگي كشت مي نمايند.

بخش هاي هوايي به منظور اهداف دارويي درابتداي گلدهي از خرداد تا شهريور جمع آوري شده و در سايه خشك مي شوند.گیاه مذكور دارای شاخه های تو خالی وآبدار است و ارتفاع آن به 50 سانتی متر می رسد. تمام سطح گیاه پوشیده از کرکهای سفید و منشعب است.گلهای این گیاه در انتهای ساقه قرار دارد و به رنگ روشن و ستاره ای شکل است. میوه این گیاه به شکل چهار فندق کوچک و به رنگ قهوه ای مایل به سیاه است.گلهای این گیاه با نام گل گاو زبان جمع‌آوری و به بازارهای ایران عرضه می‌شود.

این گیاه در فرانسه "شکوفه آبی تندرستی" نامیده می شود. زیرا گلهای ان به رنگ آبی است و داروی خوبی است برای دهقانان که معمولا نیاز به تنفس بیشتر در هنگام کار کردن دارند.

بعضی از نویسندگان معتقد ند که نام لاتین آن یک اسم تغییر شکل یافته است به معنی"قلب "و به معنی"من آورده ام" زیرا اعتقاد بر این است که این گیاه قلب را تقویت می کند.

امروزه ثابت شده که محصولات حاصل از برگها و پودر این گیاه خاصیت ضد افسردگی دارد و باعث افزایش نشاط روحی می شود. به طور مثال : شربت ساخته شده از پودر این گیاه خاصیت ضد افسردگی و ضد استرسهای روحی و آرامش دهنده و تسکین دهنده قلب می باشد. دم كرده آن براي التهاب مجاري ادرار،روماتيسم و بيماريهاي قلبي مفيد است.

تركيبات شيميايي:گل گاوزبان و برگ‌هاي آن داراي لعاب فراوان است. اين گياه داراي نيترات پتاسيم، رزين‌هاف مالات كلسيم، منگنز، منيزيوم، اسيد فسفريك و آلانتوئين است.

دارويي:گاوزبان از نظر طب قديم ايران سرد است.
1) گل گاوزبان و برگ‌هاي آن تصفيه‌كننده خون است ، 2) آرام‌كننده اعصاب است، 3) عرق‌آور است، 4) ادرارآور است، 5) كليه‌ها را تقويت مي‌كند، 6) سرماخوردگي را برطرف مي‌كند، 7) براي از بين بردن سرفه از دم‌كرده گل گاوزبان استفاده كنيد ، 8) در درمان برونشيت موثر است، 9) بي‌اختياري دفع ادرار را درمان مي‌كند، 10) التهاب و ورم كليه را درمان مي‌كند، 11) در درمان بيماري سرخك و مخملك مفيد است، 12) ضماد برگ‌هاي گاوزبان براي رفع ورم موثر است، 13) برگ‌هاي گاوزبان را بپزيد و مانند اسفناج از آن استفاده كنيد، 14) برگ‌هاي تازه گل گاو‌زبان داراي مقدر زيادي ويتامين C مي‌باشد .

خواص توصیه : گاوزبان بعلت داشتن آلکالوئید برای زنان حامله و کودکان مضر است.

شايان ذكر است ، ۵۰۰هكتار از زمين هاي استان گیلان زير كشت گياه دارويي گل گاو زبان است كه كه ‪ ۲۶۰هكتار ( معادل 52 درصد از ميزان سطح زير كشت آن در استان ) آن توسط كشاورزان منطقه ي اشكور بخش رحيم آباد رودسر كشت مي‌شود.

هرسال از زمين هاي زير كشت گياه طبي " گل گاو زبان"در استان گيلان بيش از ‪ ۴۰۰تن محصول به ارزش اقتصادي بيش از 32 ميليارد ريال بر داشت مي‌شود كه بيش از 210 تن گل گاوزبان در بخش بزرگ رحيم آباد توليد مي گردد. از اين رو بخش بزرگ رحيم آباد هم از لحاظ سطح زير كشت و هم از لحاظ توليد، مقام اول در كشور را دارد و به عنوان پايتخت توليد محصول ارزشمند دارويي گل گاوزبان در كشور محسوب مي گردد.

ضمناْ ، اين گياه علفي يكساله ، از اواخر زمستان از خاك مي‌رويد و از اوايل ارديبهشت ماه تا پايان فصل تابستان گلهاي آن در چندين مرحله برداشت مي‌شود. علاوه بر آن اين گياه به صورت خودرو در اراضي و دامنه‌هاي جنگلي شهرستانهاي رودسر، املشُ تالش، رودبار، رضوانشهر و آستارا مي‌رويد.

درحال حاضر هر كيلو گل گاو زبان خشك به قيمت ‪ تقريبا 800000 ريال در بازار عرضه مي‌شودكه در مقابل هزينه هاي داشت ،كاشت و برداشت بسيار ناچيز مي باشد.

برای توسعه کشت گل گاوزبان و شکوفایی این گیاه پر فایده راهکارهای زیادی وجود دارد و می تواند نقش موثری در اشتغالزایی و ارزآوری داشته باشد.

ایجاد شرکت های فرآوری و بسته بندی برای افزایش ارزش افزوده محصول، توسعه مکانیزاسیون در سطح باغات گل گاوزبان، افزایش سطح زیر کشت اقتصادی گل گاوزبان، ترغیب کشاورزان در استفاده از روش های نوین تحقیقاتی، بازاریابی مناسب داخلی و بین المللی برای گل گاوزبان، ایجاد بازارهای فروش پایدار، فعال و همچنین خرید تضمینی و شناخت کافی از نوع خاک و کود مناسب کاشت گل گاوزبان از مهمترین این راهکارها است.

بنابراین راه اندازی صنایع مربوط به تولید و صادرات گل گاوزبان باعث اشتغال زایی با هزینه نه چندان زیاد و رویکرد مناسب به طبیعت و ارزش های نهفته در آن می شود.

اجرای طرح تولید فرآورده‌ های طبیعی سلامت و فرآوری گیاهان دارویی بويژه گل گاوزبان اشتغال زایی بسیار خوبی را به دنبال داشته و بهره وری را به شدت افزایش می‌ دهد.

جلوگیری از خام فروشی، ارزش آفرینی از منابع طبیعی، صنعتی سازی طب سنتی و ورود ایران به بازار منطقه ‌ای و فرامنطقه ‌ای فرآوری دارویی گیاهی از مزایای مهم اجرای این طرح است.

مناطق رحيم آباد با داشتن اقلیم بسيار مناسب، بهشتی برای رویش گیاهان دارویی از جمله گل گاوزبان است و این صنعت پرسود به دلیل نبود بازار فروش مناسب و نداشتن صنایع فراوری، بخش عمده از این محصول بصورت فله ای و با نازلترین قیمت به فروش می رسد و کشاورزان رغبتی به تولید و فعالیت در این صنعت سودآور را ندارند.

معهذا، چنانچه با ارتقاء بخش رحيم آباد به شهرستان و ايجاد زيرساخت هاي لازم در زمينه امور تحقيقاتي ، باغباني و صنايع بسته بندي فراهم گردد ، وضيعت و سطح درآمد روستائيان و كشاورزان بهبود خواهد يافت.

با احترام : تقي غلامي دشتكي

[e-mail]