دیار اشکور و بام گیلان کوه سماموس
« اِشکِوَر بهشت گیلان »
« پایتخت فندق و گل گاوزبان در ایران »

اشـــکور دیـریـنه و یادآور نام کـــهن
گرچه مظلوم است،اما از صفا دارد سخن

« اِشکِوَر بهشت گیلان »
« پایتخت فندق و گل گاوزبان در ایران »

اشـــکور دیـریـنه و یادآور نام کـــهن
گرچه مظلوم است،اما از صفا دارد سخن

واژه قلعه عربی است و در دیکشنری عربی به فارسی دژ، قلعه، قصر، استحکامات نظامي، سنگر، قلعه نظامي معنی شده است. همچنین واژه قلعَة در فرهنگ فارسی عمید، جمع آن قِلاع و قُلُوع به معنی پناهگاهی که بر فراز کوه یا جای بلند ساخته شود؛ حصار بلند؛ دژ و دز آمده است.

قلعه ها در طول تاریخ و حتی دوران ماقبل تاریخ، نقش مهمی در تقویت کشورها و اغلب مناطق ایفاء می کردند. قلعه ها معمولا توسط حکومت ها در امتداد راه ها و یا شهرهای مهم به منظور حفاظت و امنیت از مسافرین و مردم احداث می شدند و قلعه ها در دوران قدیم، اکثرا" در ارتفاعات صعب المسیر و یا دامنه های صخره ای ساخته می شدند که به عنوان یک عامل دفاعی طبیعی علیه دشمنان ایفای نقش می کردند. به طور کلی قلاع ایران در یک تقسیم بندی کلی به دو نوع کوهستانی و جلگه ای و از لحاظ موقعیت جغرافیایی ساخت آن و کاربری به انواع مختلف: نظامی، راه داری، حاکم نشین و ... تقسیم می شود.
قلعه های کوهستانی؛ طرح و نقشه ی این گروه قلعه ها از پیش طراحی نمی شد، قلعه های مذکور در صعب العبورترین بلندیهای کوهستانی بنا می شدند، طراح و معمار حصارها، برج ها، اتاق ها و ورودی ها را با توجه به موقعیت طبیعی صخره ها احداث می کردند.
قلعه های جلگه ای؛ این قلعه ها عمدتا" طرح هندسی مشخصی داشتند و دارای نقشه های مربع، مستطیلی، چندضلعی و مدور بودند که اغلب در دشت بنا می شدند. در این رابطه اشکور هم از این قاعده مستثنی نبوده و دارای تعداد زیادی قلعه های تاریخی می باشد که برغم ناملایمات روزگار، آثارتعداد معدودی از آنها وجود دارد و بقایای خیلی از آنها هم بنا به دلایل مختلف از بین رفته است.
تعداد 30 قلعه، از قلاع مهم مناطق اشکور شناسایی شده که عبارت از: 1- قلعه فریدون در خنش گردن 2-قلعه دز یا دژ ماشین لیما 3-شاه نشین شوک 4-قلعه کلکاموس در شوئیل 5- قلعه طیولا 6- قلاکوتی لسبو 7 -قلعه گیری
همچنین در برخی از متون تاریخی، نام قلعه های دیگری آمده است که امروزه شهرت چندانی ندارند و یا در بعضی از نواحی اشکور نشانه های از وجود یک قلعه را می توان دید که امروزه جای آن نامشخص است و اثری از بقایای محل آنها نمانده است. مانند: 8- قلاسر برمکوه 9- دژ للیکی 10- قلاکوتی پلام 11- قلعه سیاهکشان 12- قلعه ایردیج ایرمحله 13- قلعه بالاچاله در جورکلایه 14- قلعه پریس خانی سنگه رود 15- قلعه لوسن 16- قلعه کول در کشکی حوالی سجیران17- قلعه گورج 18- قلعه برگام 19- قلعه مومن زمین 20- قلعه اژداران کش در سورچان 21- قلعه شیرکوه در لسبو 22- قلعه سوره بند در اینی 23- قلعه توساچاله 24- قلعه کیاسه 25- قلعه کُل کش روبروی کلرود 26- قلعه سی گل سرا در نزدیکی سپارده 27- قلعه خَشچال در بالای روستای میج 28- قلعه مرکیله در چاکل 29- قلعه کوتا در تکامجان و مهمترین آنها 30- قلعه گردن طول لات است.

لازم به توضیح است که یکی از قلاع بسیار مهم گیلان، قلعه گردن طول لات است. این قلعه در مسیر جاده رحیم آباد به اشکور تقریبا" در ابتدای ورودی منطقه اشکور قرار دارد که در نوع خود کم نظیر است. با توجه به ارزش تاریخی و معماری آن، این قلعه در مرداد ماه سال 1382 با شماره 9408 در فهرست آثار ملی کشور به ثبت رسیده است. قدمت این قلعه به دوره تیموری (حدود 700سال پیش) منتسب شده، اما با کاوش های باستان شناسان و کشف گور باستانی عصر آهن و سایر شواهد بدست آمده، ساخت این قلعه را به دوره پیش از اسلام تخمین زدند که دیواره های بجای مانده از آن بسیار دیدنی و جذاب است.

طبق اسناد تاریخی و تحقیقات دیاکونوف ( باستان شناس و محقق بزرگ روسی) طوایف آماردها و کاسی ها مستقل از حکومت مرکزی مادها در مناطق اشکور می زیستند. در دوره هخامنشی نیز مردمان این سامان تحت سلطه مستقیم حکومت مرکزی نبودند، اما پس از حمله اسکندر مقدونی به دیلمان و تصرف اشکور، باز هم بعد از مدتی مجددا" با شکست لشکر اسکندر، اشکور به استقلال فرمانروایی رسید. در دوره ساسانی به واسطه رشادت های جنگجویان مناطق دیلمان و اشکور و نیز حصار کوه های البرز، کشمکش های استقلال طلبانه زیادی با فرزندان شاپور اول و اردشیر اول ساسانی رخ داد، ولی با ظهور گیلانشاه در زمان شاه گُشتاسب ساسانی، حاکمیت تمامی مناطق گیلان و دیلم در لوای حکومت مرکزی قرار گرفت.
کوه های مرتفع و قُلل اشکور :

منطقه اشکور بدون شک پایتخت کوههای مرتفع گیلان است. تمامی کوههای بالای 3000 متر استان گیلان، به غیر از سه قله بغروداغ تالش، مولوم ماسال و ارگنه لیسارتالش، در منطقه جغرافیایی اشکور قرار دارند. در منطقه اشکور، هفت تودهی کوهستانی عمده و به نسبت منفرد وجود دارد که چهره غالب و مسلط ناهمواری را در مناطق تحت تسلط خود، شکل میدهند. این هفت مجموعه شامل خَشچال در منتهیالیه جنوبی، آرنگ و نفتچاک در جنوبغربی، کالیسی (خرمدشت) در غرب، بزابن و بلور(شاه سفیدکوه) در جنوبشرقی و سُمامُوس در شمالشرقی هستند که کوه سُمامُوس از معروفترین قُلل این منطقه می باشد.
سُمامُوس یا سُومامُس به معنی ترکیبی؛ کوه مقدس بزرگ و به استناد معانی و مفاهیم واژه باستانی سُمامُوس به معنای خداوند آشامیدنی ها و سرچشمه رودها است. کوه سُمامُوس به ارتفاع 3703 متر از سطح دریا، بلندترین قله گیلان و دومین قله بلند منطقه اشکور است که از معروفترین قله این منطقه نیز به شمار می آید. یکی از دلایل شهرت آن، این است که این کوه به عنوان بام گیلان محسوب میشود که در فهرست آثار ملی ایران هم ثبت شده است.
موقعیت جغرافیایی قله برابر است با ” 26 ´50 °36 عرض شمالی و” 03 ´ 23 °50 طول شرقی که در مرز با استان مازندران واقع شده است. سماموس، دارای دو قله به نامهای کوچِ سماموس و پیلِا سماموس می باشد. بنای یادمانی در روی قله این کوه به نام سید علی کیا سمام قرار دارد. همچنین زیارتگاه دیگری بر یال غربی آن بر روی قله سیپشت (یا کوچِ سماموس غربی)، در شمال گوسفندسرای سرچاک می باشد.
قسمت اعظم و کاربری قله سماموس در منطقه اشکور واقع شده است، شهرهای رحیمآباد، واجارگاه، چابکسر و رامسر به ترتیب از غرب به شرق در دامنه و پایکوههای شمالی آن قرار دارند، در دامنههای آن روستاهای زیادی قرار گرفته است، روستاهای اشکور سفلی و علیای رحیم آباد از جمله روستاهای لیما، لیماگوابر، کاکرود و پرچکوه در غرب، یاسور، ویشکی، جؤرده در جنوبغربی و روستاهای اشکور رامسر نظیر روستای نمکدره، سده، جندهرودبار(جنترودبار)، گرسماسر در شرق و جنوبشرقی و روستای جؤردشت (جواهردشت) دهستان سیاهکلرود چابکسر در شمال آن قرار دارند.
بلندترین قُلل مهم اشکور به ترتیب ارتفاع از سطح دریا ( بر حسب واحد متر) به شرح جدول ذیل است :

مشخصات سد مخزنی پلورود در ادامه ...



مناطق اشکور زمستانهایی سرد و تابستانهایی خنک دارد. مادر طبیعت با فرا رسیدن بهار هنرنمایی خود را در منطقه اشکور به نمایش میگذارد. اگر به دنبال بهترین زمان برای سفر به اشکور میگردید، در انتخاب بهار شک نکنید. در تابستان نیز چیزی از زیباییهای این ناحیه کم نمیشود. به پاییز که رسیدیم، منطقه اشکور رنگی عاشقانه به خود میگیرد. اشکور به اندازهای زیباست که حتی در زمستان نیز چیزی از جاذبههای آن کم نمیشود. اگر با سرمای هوا مشکلی ندارید، سفر زمستانه به اشکور به مسافرتی متفاوت و خاطرهساز برای شما تبدیل خواهد شد.
از اینرو مناطق اشکور نیز به دلیل تنوع جغرافیایی، قومیتی و پیشینه گسترده فرهنگی – تاریخی و طبیعی، یکی از ظرفیت های منحصربه فرد میهن عزیزمان ایران است. وجود اقلیم آب و هوایی منحصربه فرد، وجود گونه ها و جاذبه های مختلف محیط زیست، وجود و پتانسیل های گردشگری نظیر غارهای چندین هزارساله، آثارقلعه های تاریخی، معماری سنتی، جنگل های هیرکانی، چشمه ساران، رودخانه های خروشان، کوه های سرسبز و ...، بخشی از مناطق زیبا و جذاب اشکور است. به طور کلی سرزمین اشکور مجموعه ای از موزه های کم نظیر طبیعی (اکوموزه) می باشد که نمونه آن موزه طبیعی کوه سنگی عروس و داماد و درختان ذربینی مربوط به عصر یخبندان است که بر اهمیت آن می افزاید و هر گردشگر را مسحور زیبایی های اشکور می نماید که در ادامه برخی از نقاط دیدنی، گردشگری و جذابیت های مناطق اشکور به شرح ذیل معرفی می شود.


جاذبه هاي زيارتي، اماكن مذهبي و بقاع متبركه كه مورد احترام و زيارت اهالي اشكور و سياحان بوده، تعداد62 بقعه در بخش رحيم آباد شناسايي شده كه اغلب آنها توسط اداره اوقاف شهرستان رودسركددار شده اند. تعداد 60 بقعه در اشکور رحیم آباد و تعداد 15 مکان زیارتی و بقاع متبرکه به شرح جدول ذیل در اشکور مرکزی دهستان شوئیل واقع شده است.
اماکن مذهبی و بقعه ها ی متبركه اشکور مرکزی دهستان شوئیل بخش رحيم آباد شهرستان رودسر | |||||||
رديف | نام امامزاده | محل آرامگاه امامزاده | کداوقاف | رديف | نام امامزاده | محل آرامگاه امامزاده | کداوقاف |
1 | میربهادر | برمکوه | 282342228 | 9 | سید محمد | کیکاووس | 282345419 |
2 | سید وهاب الدین | مومن زمین و شفیع آباد | 282343810 | 10 | ملا خورشید | تلابنک | 282345420 |
3 | بی بی زهرا | سورچانکش لسبو | 282344284 | 11 | سید ابراهیم | لترود و برگام | 282345533 |
4 | سید ابوالحسن | شوئیل | 282344891 | 12 | سید قاسم و سید ابراهیم | لسبو | |
5 | امامزاده حنیفه | برمكوه | 282344912 | 13 | آستانه سوری | زراکی | |
6 | هفت امام و سیده صغری | بلکوت | 282345424 | 14 | آستانه مازی کوتی | زراکی | |
7 | آستانه مومن زمین | مومن زمین | 282344921 | 15 | آستانه آقا سيد هاشم | راسران | |
8 | آستانه کیاسه | کیاسه | 282346628 |
|
|
|
|
اشکور با قدمتی دیرین و گذشته ای پرماجرا، آیینه ی تمام نمای تاریخ منطقه است. زیرا که در این سرزمین پژواک فریاد تاریخ گذشته هنوز در پیچش است و هر رهگذری اگر گوش جان بسپارد، آوای گذشته را خواهد شنید که چون تخته سنگ های عظیم در سراشیب تپه ها سر در گریز دارد. آثار به جای مانده در مناطق باستانی اشکور، نظیر غارها، قلعه ها و نیز میراث فرهنگی منطقه ( اشیای بدست آمده ) همه بر قدمت چندین هزار ساله آن حکایت دارد.
فهرست آثار تاریخی شناسایی شده اشکور مرکزی دهستان شوئیل بخش رحيم آباد شهرستان رودسر | |||||
رديف | نام و محل آثار | ردیف | نام و محل آثار | رديف | نام و محل آثار |
1 | گورستان شیرکوه لسبو | 13 | محوطه سرکیکاووس | 25 | گورستان باغ سر تازه آباد |
2 | گورستان گندم گویه لسبو | 14 | محوطه قلاکوتی لسبو | 26 | گورستان آستانه ورلرده تله سر |
3 | گورستان چالوج برمکوه | 15 | محوطه ملا خروشه تلابنك | 27 | گورستان لیسین سر شرمدشت |
4 | محوطههای آستانه وروچال زیمی بلکوت | 16 | محوطه ملجه سو لسبو | 28 | گورستان چرسر بلکوت |
5 | محوطه استقراری ایردیج ريسن | 17 | محوطه میان دوگله لسبو | 29 | تپه لابن برمکوه |
6 | محوطه برگام كلا | 18 | محوطه پیلانسه مومن زمین | 30 | تپه کشک دشت لسبو |
7 | محوطه جيرکشان کیکاووس | 19 | محوطه کلاسوکلا شفیع آباد | 31 | محوطه تپه سر روستای ایرمحله |
8 | محوطه جیرکشان شوئيل | 20 | محوطه کلاومری سر چمتو | 32 | محوطه آوند گلو لسبو |
9 | محوطه خانه سرده ایزدین | 21 | محوطه گورجه سر لرده | 33 | گورستان گل چای صمد آباد |
10 | محوطه دیارزیمی ریسن | 22 | بقعه وهاب الدین شفیع آباد | 34 | راه قدیمی سنگفرش سی پل به رحیم آباد |
11 | محوطه روستای چمتو | 23 | امامزاده قاسم و ابراهیم لسبو |
|
|
12 | محوطه سرای خرمن بن کیکاووس | 24 | امامزاده ۷ امام و گورستان بلکوت |
|
|

سطح زیر کشت فندق در استان گیلان حدود 20250هکتار است که سالانه از این باغهاي فندق حدود 21 هزار 500تن فندق ، بیش از 85درصد فندق ايران تولید می شود که رتبه نخست تولید این محصول ارزشمند در کشور را به خود اختصاص داده است. مناطق اشكور بخش رحیمآباد شهرستان رودسر از استان سرسبز گيلان به لحاظ برخورداري از شرايط خاص طبيعي به تنهایی با تولید بیش از 16000 تن فندق ( در سطح 14000 هکتار ) در سال با سهمی بیش از 70درصد فندق کشور را دارد.
و نیز با تولید بیش از 220تن گل گاوزبان خشک ( در سطح ۴۷۰ هکتار ) و با سهمی حدود 80 درصد تولید گل گاوزبان کشور به عنوان پایتخت تولید فندق و گل گاوزبان ایران لقب گرفته و این منطقه مقام اول سطح زیرکشت و تولید فندق و گل گاوزبان کشور را دارد.


بهعبارتدیگر، فندق و گل گاوزبان بهعنوان محصولات استراتژیک اشکور، مهمترین منبع درآمدی و معیشتی خانوارهای روستایی این مناطق را تشکیل میدهد.
علاوه بر آن، کشاورزان اشکوری تولید کننده انواع محصولات کشاورزی نظیر: سیب، به، گیلاس، آلبالو، سیب زمینی، لوبیا، گندم، جو، عدس و همچنین انواع گیاهان دارویی مانند : بنفشه، گل ختمی، شقاقول، بابونه، چای کوهی، ریواس، پونه، گلپر، گزنه، سیرکوهی و ... می باشند .
در این میان سهم اشکورمرکزی، دهستان شوئیل حدود 4500هکتار باغ فندق و حدود 180 هکتار باغ گل گاوزبان می باشد.
ضمنا" اشکور مرکزی، دهستان شوئیل سهم عمده و قابل توجهی در تولید محصول گردو، عسل، گوشت قرمز و لبنیات به شرح ذیل دارد.

سطح زیرکشت درختان گردو در استان گیلان 3 هزار و 637 هکتار است و سالانه بیش از 6 هزار و 500 تن گردو در گیلان تولید می شود. شهرستان رودسر با 378 هکتار از عمده مناطق گردوکاری در گیلان است که سهم اشکورمرکزی دهستان شوئیل حدود 150هکتار می باشد.
استان گیلان از نظر تولید عسل، رتبه سوم را در کشور دارد. زنبورداران گیلانی سالانه بیش از 5 هزار و 500 تن، عسل برداشت می کنند.سهم شهرستان رودسر از این میزان، 200 تن می باشد که با 500 زنبوردار، جایگاه سوم تولید عسل در استان را دارا است. میزان قابل توجهی از عسل شهرستان، در دهستان شوئیل تولید و استحصال می شود. حدود 4500راس دام سبک و 2800راس دام سنگین در اشکورمرکزی نگهداری می شود که سهم عمده ای در تولید گوشت قرمز و محصولات لبنی دارد.
همچنین کشاورزان اشکوری تولید کننده انواع محصولات کشاورزی نظیر: سیب، به، گیلاس، آلبالو، ، لوبیا، گندم، جو، عدس، سیب زمینی، سبزیجات و انواع گیاهان دارویی مانند بنفشه، گل ختمی، شقاقول، بابونه، چای کوهی، ریواس، پونه، گلپر، گزنه، سیرکوهی و ... می باشند.
علاوه برآن، در اشکورمرکزی دهستان شوئیل دارای منابع معتنابه معدنی از جمله شن و سنگ، زغال سنگ لسبو، ورق میکای زراکی و ... می باشد.