واژه قلعه عربی است و در دیکشنری عربی به فارسی دژ، قلعه، قصر، استحکامات نظامي، سنگر، قلعه نظامي معنی شده است. همچنین واژه قلعَة در فرهنگ فارسی عمید، جمع آن قِلاع و قُلُوع به معنی پناهگاهی که بر فراز کوه یا جای بلند ساخته شود؛ حصار بلند؛ دژ و دز آمده است.

قلعه ها در طول تاریخ و حتی دوران ماقبل تاریخ، نقش مهمی در تقویت کشورها و اغلب مناطق ایفاء می کردند. قلعه ها معمولا توسط حکومت ها در امتداد راه ها و یا شهرهای مهم به منظور حفاظت و امنیت از مسافرین و مردم احداث می شدند و قلعه ها در دوران قدیم، اکثرا" در ارتفاعات صعب المسیر و یا دامنه های صخره ای ساخته می شدند که به عنوان یک عامل دفاعی طبیعی علیه دشمنان ایفای نقش می کردند. به طور کلی قلاع ایران در یک تقسیم بندی کلی به دو نوع کوهستانی و جلگه ای و از لحاظ موقعیت جغرافیایی ساخت آن و کاربری به انواع مختلف: نظامی، راه داری، حاکم نشین و ... تقسیم می شود.

قلعه های کوهستانی؛ طرح و نقشه ی این گروه قلعه ها از پیش طراحی نمی شد، قلعه های مذکور در صعب العبورترین بلندیهای کوهستانی بنا می شدند، طراح و معمار حصارها، برج ها، اتاق ها و ورودی ها را با توجه به موقعیت طبیعی صخره ها احداث می کردند.

قلعه های جلگه ای؛ این قلعه ها عمدتا" طرح هندسی مشخصی داشتند و دارای نقشه های مربع، مستطیلی، چندضلعی و مدور بودند که اغلب در دشت بنا می شدند. در این رابطه اشکور هم از این قاعده مستثنی نبوده و دارای تعداد زیادی قلعه های تاریخی می باشد که برغم ناملایمات روزگار، آثارتعداد معدودی از آنها وجود دارد و بقایای خیلی از آنها هم بنا به دلایل مختلف از بین رفته است.

تعداد 30 قلعه، از قلاع مهم مناطق اشکور شناسایی شده که عبارت از: 1- قلعه فریدون در خنش گردن 2-قلعه دز یا دژ ماشین لیما 3-شاه نشین شوک 4-قلعه کلکاموس در شوئیل 5- قلعه طیولا 6- قلاکوتی لسبو 7 -قلعه گیری

همچنین در برخی از متون تاریخی، نام قلعه های دیگری آمده است که امروزه شهرت چندانی ندارند و یا در بعضی از نواحی اشکور نشانه های از وجود یک قلعه را می توان دید که امروزه جای آن نامشخص است و اثری از بقایای محل آنها نمانده است. مانند: 8- قلاسر برمکوه 9- دژ للیکی 10- قلاکوتی پلام 11- قلعه سیاهکشان 12- قلعه ایردیج ایرمحله 13- قلعه بالاچاله در جورکلایه 14- قلعه پریس خانی سنگه رود 15- قلعه لوسن 16- قلعه کول در کشکی حوالی سجیران17- قلعه گورج 18- قلعه برگام 19- قلعه مومن زمین 20- قلعه اژداران کش در سورچان 21- قلعه شیرکوه در لسبو 22- قلعه سوره بند در اینی 23- قلعه توساچاله 24- قلعه کیاسه 25- قلعه کُل کش روبروی کلرود 26- قلعه سی گل سرا در نزدیکی سپارده 27- قلعه خَشچال در بالای روستای میج 28- قلعه مرکیله در چاکل 29- قلعه کوتا در تکامجان و مهمترین آنها 30- قلعه گردن طول لات است.

لازم به توضیح است که یکی از قلاع بسیار مهم گیلان، قلعه گردن طول لات است. این قلعه در مسیر جاده رحیم آباد به اشکور تقریبا" در ابتدای ورودی منطقه اشکور قرار دارد که در نوع خود کم نظیر است. با توجه به ارزش تاریخی و معماری آن، این قلعه در مرداد ماه سال 1382 با شماره 9408 در فهرست آثار ملی کشور به ثبت رسیده است. قدمت این قلعه به دوره تیموری (حدود 700سال پیش) منتسب شده، اما با کاوش های باستان شناسان و کشف گور باستانی عصر آهن و سایر شواهد بدست آمده، ساخت این قلعه را به دوره پیش از اسلام تخمین زدند که دیواره های بجای مانده از آن بسیار دیدنی و جذاب است.