دهکده قدیمی و باستانی شوئیل در اشکورمرکزی:

* اشکور مرکزی روستای شوئیل از توابع بخش رحیم آباد شهرستان رودسر

روستاي شوئيل، مرکز دهستان در اشکورمرکزی با روستاهای دشتک، تازه آباد، دتورسر، کیکاووس و لرده همسایه بوده و در 45 کیلومتری بخش رحیم آباد و 60 کیلومتری جنوب غربی شهرستان رودسر و در موقعیت جغرافیایی 36درجه 47دقیقه شمالی و 50درجه 13دقیقه شرقی در ارتفاع 1560 متری نسبت به سطح دریا واقع شده است.

دهکده قدیم و باستانی روستای شوئیل در اشکورمرکزی گیلان

نام بومی محلی و قدیمی این روستا شول( shol) تلفظ می شد. کلمه شول به روایت لغت نامه دهخدا به تنهائی معنی" مرد جوان قدرتمند" را در زبان بختیاری دارد. همچنین شول نام یکی از قبایل لر در غرب فارس تا اصفهان است که بازماندگان این مردمان به زبان لری سخن می‌گویند.

پژوهشگر و محقق معاصراشکوری زنده یاد محمدقلی صدراشکوری در کتاب سُمامُوس معنی دیگرشول را؛ شور، غوغا، همهمه، شوریدگی، نعره برآوردن و کسی را از راه دور فراخواندن به گویش اشکوری آورده است، به عبارتی در اشکور شول به آواز و صدای بلند و بانگی گفته می شود که افراد برای خبردادن یا هدایت و... ایجاد می کنند. بهرحال این نام کم کم با فارسیزه شدن تغییر و هم اکنون شوئیل (shoeil)نام دارد.

در کتاب وجه تسمیه روستاهای گیلان اثر مرحوم جهانگیر سرتیپ پور آمده است که شوئیل همان «شوئیتهر = شوئیتر» روستایی است که به گزارش پورداود به معنی سرزمین است که در آنجا زیست کنند. خردتر از ایالت یا کشور و بزرگتر از ده. بنابراین باید سرزمینی باشد که امروز «بلوک» خوانند.

ياسنت لويى رابینو، ریاست بانک شاهنشاهی رشت و سرکنسول دولت انگلیس در گیلان، نویسنده کتاب ولایات دالمرز ایران – گیلان درباره این روستا می نویسد: « شوئیل در ارتفاع 1245 متری قرار دارد و ییلاق عده ای از خان های رحیم آباد است که در آنجا خانه های خوبی ساخته اند.»

موسی مسعود هم در کتاب گیلان، بخش تاریخ اشکور می نویسد ؛ ساکنان شهر رحیم آباد به سه طایفه جور حیاطی (بالا حیاطی )، من حیاطی (میان حیاطی) و جیر حیاطی (پائین حیاطی ) تقسیم می شوند که مربوط به حیاط های موجود در تابستانگذران اهالی شوئیل، که معتبرترین آبادی اشکور به شمار می رفت، می‌شود. من حیاطی ها را از طایفه هزار اسب می دانند که خود تاریخی دیرینه داشته و در گذشته‌های دور سرزمین های اشکور و حتی لرستان، خوارزم و ابرکوه ردپای آنان را می توان یافت.

روستای شوئیل به عنوان یکی از معتبرترین آبادی های اشکور و از دوره کریم خان زند به بعد، مرکز و کانون اشکور از اشکور رامسر تا دیلمان بوده است. خانه های قدیمی و بلند مرتبه دو تا سه طبقه با مصالح سنتی خشت و گل و چوب با روپوشی از تخته های کوتاه به لفظ محلی ( لت ) و محوطه هایی با باغات صیفی کاری محصور شده با شاخه های درختان به لفظ محلی (چپر) و با داشتن نزدیک به 100 باب مغازه، از جمله چندین خواربارفروشی، بزازی، میوه فروشی، قصابی، قهوه خانه، خیاطی، حمام، آرایشگاه، صیقل گری، نعلبندی، چلنگری، پاسگاه ژاندارمری، داروخانه، دکتر(پزشک)، دو مسجد، مناظر طبیعی زیبا، گردشگاهها، و... از ویژگی های متمایز و بارز این روستای قدیمی نسبت به سایر روستاهای منطقه بود که منظره ای بسیار زیبا و تماشایی داشت.

علاوه بر آنها، تعداد دو روزنامه دیواری، شامل یک روزنامه دیواری ادبی و دیگری اجتماعی و سیاسی. در شوئیل تهیه و تنظیم و منتشر می شد که در سه قسمت بازار شوئیل نصب می گردید و همواره از لحاظ حاکمیتی، انتظامی و موقعیت سوق الجیشی و جغرافیایی مورد توجه بود.

همچنین این روستا به علت قرار گرفتن در طرف شمالی دامنه قله ملاخورشی و در پای جنگل راش، در فصل بهار و تابستان هوایش خنک و مطبوع و در پائیز و زمستان بسیار سرد و یخبندان است و از طرفی مرکز ثقل و راه ارتباطی اغلب روستاهای آن منطقه در اشکور بود.

از این جهت ملاکین رحیم آباد تا قبل از اصلاحات ارضی رژیم شاه برای گریز از گرمای تابستان در رحیم آباد و تفریح و جمع آوری محصول از ماه خرداد به شوئیل سفر و کوچ می کردند و بدین طریق اکثر آنها در پائیز و زمستان در رحیم آبادسکونت داشته و در اواخر بهار به شوئیل باز می گشتند.

در حال حاضر این دهکده باستانی و تاریخی دارای سه محله متمایز متشکل از حیاط، جیرمحله و چله محله است. اما با وجود این، نقاط دیگری بود که جدا از این تقسیم بندی کلی قرار می گرفت و به عبارت گسترده و ریزتر روستای قدیمی و فعلی شوئیل از محله های یازده گانه ذیل تشکیل شده است.

1- جورحیاط 2- مّین حیاط 3- جیرحیاط 4- بازارسَر 5- کربلادشت 6 - سی سر 7- گل باغ

8- جیرمحله (اُورمحله یا اوطرف محله) 9- چله محله 10- چاك دشت 11- نرمه دشت

شایان ذکر است، در گذشته و قبل از احداث جاده و راههایی ارتباطی فعلی، بهترین میوه ها از رودبارالموت از راه گردنه گون کول و صیفی جات و سایر ارزاق نیز از قشلاق گیلان و راه مالروی سی پل وارد بازار شوئیل می شد و مرکز بازار تمام روستاهای اشکور حتی دیلمان و قسمتی از رودبار بود و با داشتن بازارچه محلی، خرید و فروش محصولات بومی و تامین ارزاق مایحتاج اهالی روستاهای منطقه اغلب در بازارچه شوئیل صورت می گرفت.

يكی از بناهاي بسيار قديمي روستاي شوئيل، مسجد جامع آن ( نام محلي آن جير مسجد) بوده كه مردم منطقه اعتقاد عميق و قلبي به اين مكان مقدس دارند. ساختمان قديمي اين مسجد به علت فرسودگي و غير قابل استفاده بودن تخريب و با كمك مردم، هيت امناء، انجمن هاي مردم نهاد و… بناي جديد آن احداث گردید. بقعه ی آقا سید ابوالحسن هم یکی دیگر از مکان های مذهبی این روستا هست.

مسجد جامع دهستان شوئیل در فرآیند تخریب و احداث

روستای شوئیل براساس سرشماری عمومی ونفوس مسکن سال 1395 دارای 66خانوار و با جمعيتی معادل 179 نفر متشکل از 88 مرد و 91 زن است.

هم اکنون در این روستا ساختمان های پاسگاه نیروی انتظامی، مدرسه ، دهداری، کتابخانه، شعبه نفت، مرکز سلامت جامع روستایی به نام مبارک شهید سرلشکر قنبر قنبرزاده شوئیلی، معاون وقت اطلاعات و عملیات نیروی زمینی ارتش در دوران دفاع مقدس مزین است و تعداد یک خانه بهداشت قرار دارد که کارکنان آن خدمات عمومی ذیربط را به مردم ارایه می نمایند.

اشکورمرکزی، دهستان شوئیل کجاست؟

موقعیت جغرافیایی اشکورمرکزی، دهستان شوئیل :

اشکور رحیم آباد دارای سه دهستان به شرح ذیل می باشد:

• اشکور سفلی به مرکزیت روستای زیاز
• اشکور مرکزی شوئیل به مرکزیت روستای شوئیل
• اشکور علیا و سیارستاق ییلاقی به مرکزیت روستای ارکم .

به گونه ای که در تقسیم بندی بالا ملاحظه می نمائید؛ يكی از دهستان هاي اشکور بخش رحيم آياد شهرستان رودسر، اشکورمرکزی دهستان شوئيل مي باشد که در 45 کیلومتری شهر رحیم آباد و 60 کیلومتری جنوب غربی شهرستان رودسر قرارگرفته كه تماما" در نواحي اشکور واقع شده است.

* اشکورمرکزی دهستان شوئيل با قدمت و تمدن 3000 ساله در جنوب شهرستان رودسر و جنـوب شـرقی اسـتان گـیلان بـین عـرض جغرافیایی 36 درجه و 40 دقیقه تا 36 درجه و 51 دقیقه شمالی و طول جغرافیایی 50 درجـه و 7 دقیقـه تـا 50 درجـه و 17 دقیقـه شرقی قرار گرفته که از طرف شمال به دهستان اشکورسفلی، از شرق بـه دهسـتان اشـکورعلیا و سیارسـتاق ییلاقی، از غرب به دهستان پیرکوه شهرستان سیاهکل و از جنـوب بـه اسـتان قـزوین محـدود شـده اسـت .

مساحت، جمعیت ، روستاها و شرایط آب و هوایی اشکورمرکزی :

مسـاحت اشکورمرکزی دهستان شوئیل 196/2 کیلومترمربع با 56 آبادی و روستا است. این دهستان دارای 52 شهید والامقام و صدها عالم فرهنگی، علمی و مذهبی است و مردم آن دارای مذهب شیعه بوده و بر اساس سرشماری عمومی نفوس و مسکن سال 1395 دهستان شوئیل موسوم به اشکورمرکزی به مرکزیت روستای شوئیل با 1353 خانوار و 3657 نفر جمعیت داشته که در فصول کار و کشاورزی، جمعیت آن نزدیک به 12هزار نفر می رسد.

شاخص های نسـبت جنسی جمعیت 102/5 ، بعد خانوار2/7 و تراکم نسبی آن 18/6 نفر در کیلومتر مربع می باشد.

تعداد 56 روستا و آبادی های اشکورمرکزی دهستان شوئیل عبارتند از: اکبرآباد، ایرمحله، ایزدین، اینی، برگام، برمکوه، بُنان، بورچاله، بلکوت، پـیآغـوزبن، تازه آباد، تلابنک، تله سر، تله برانسر، تلسین، تلیکان، توسه چالک، توکـاس، چمتـو، هسـی کـوه، خانـه سـرك، خراسانسر، خورسندکلایه، دتورسر، دشتک، دوآب، راسران، رومدشت، ریسن، زبران، زراکی، سرای ورسو، سـورتلـه، سلوکبن سفلی، سلوکبن علیا، سلوکبن وسطی، سوخته کش، شرمدشت، شفیع آباد، شوئیل، صـمدآباد، کاجین، کوجی، کیاسه، کیکاووس، گیلایه، گورخانی، لتـرود، لـرده، لسـبو، لیلکـی، مازگـاه، مـازودره، مـومن زمـین، وربـن و وگلخانی.

در این منطقه دو قوم کلایی و گالش ساکن هستند که کلایی به قومی گفته می شود که در مناطق اشکور سکونت داشته و گالش به چوپانانی گفته می شود که با دام هایشان ییلاق و قشلاق می کنند، همه آنها به گویش گیلکی اشکوری صحبت می کنند.

شرایط آب و هوایی آن نیمه مرطوب سرد تا نیمه خشک سرد بوده و از نظر توپوگرافی در شـرایط کوهسـتانی و در ارتفاع حدود 800 تا 3190 متر نسبت به سطح دریا قـرار دارد.

مساحت و جمعیت دهستان های اشکور

در تقسیم بندی کلی و از نظر جغرافیای تاریخی، اشکور با مساحت 1225.6 کیلومتر مربع، تعداد ۲۵۸ آبادی و روستا در قسمتی از حوزه های شهرستان های رودسر، املش و رامسر متشکل از هفت دهستان به شرح جدول زیر می باشد.

بر اساس سرشماری عمومی و نفوس مسکن و مرکز آمار ایران در سال ۱۳۹۵ جمعیت اشکور تاریخی متشکل از 16747 نفر با تعداد 6208 خانوار دارای صدها عالم فرهنگی، علمی و مذهبی می باشد و مردم آن دارای مذهب شیعه بوده و در این مناطق دو قوم کلایی و گالش ساکن هستند که کلایی به قومی گفته می شود که در مناطق اشکور سکونت داشته و گالش به چوپانانی گفته می شود که با دام هایشان ییلاق و قشلاق می کنند، همه آنها به گویش گیلکی اشکوری و درصد اندکی هم به لهجه گیلک ی رامسری صحبت می کنند.

اِشکِوَر کجاست ؟

اشکور تاریخی با دو استان کشور بنام مازندران و قزوین و 6 شهرستان رودسر، املش، سیاهکل، رودبار، قزوین، رامسر همسایه است و از دیرباز چهار راه ارتباطی شرق جلگه گیلان و غرب مازندران با مرکز ایران از طریق قزوین بود،

قلاع اسماعیلی و راه شاه عباسی به عنوان دومین راه ارتباطی گیلان با پایتخت موید این مطلب است. این کریدور قدیمی، امروزه با جاده رحیم آباد به قزوین و نیز جاده سنگر به سیاهکل، املش و رحیم آباد به چابکسر درحال احیای دوباره است.

بخش رحیم آباد و منطقه اشکور بدلیل قرارگرفتن در این کریدور و نیز دیگر شاخص ها و ظرفیت های بالفعل و بالقوه ایی که دارد، درحال تبدیل شدن به قلب و محور توسعه شرق گیلان است.

محدوده جغرافیای تاریخی مناطق پر رمز و راز اشکور در میان قُلل مرتفع و رودهای خروشان در امتداد رشته کوه های شمال البرز و در قسمت شرق منطقه دیلمان قرار دارد. سرزمین کهن دیار اشکور از جنوبی ترین نقطه شهرستان هاي رودسر و املش آغاز تا جنوبی ترین نقطه شهرستان رامسر در شمال البرز میانی و در جنوب شهرستان رودسر واقع شده است که مرکز بخش آن رحیم آباد می باشد. محدوده جغرافیایی تاریخی آن از جنوب به الموت قزوین یا رودبار زمانخانی، از شمال به رحیم آباد، از مشرق به کوه های شهرستان رامسر و تنکابن و از مغرب به کوه های شهرستان املش و سیاهکل به شرح نقشه مقابل متصل است.

معنی واژه اِشکِوَر

« اِشکِوَر بهشت گیلان و ایران »

معنی واژه اِشکِوَر: ( eshkewar ) :

کلمه اِشکِوَر به معنی نادَشت، پُشته، تپه کور و در لغت نامه دهخدا به معنی آبادی روی تپه ها و در تعبیرها به مفهوم قلعه صعب العبور بیان شده است. اِش پیشوند به معنی برون و بیرون است و روی هم رفته، اِشکِوَر به معنی روستاهایی را که در تپه ها و پشته ها جای دارند و راه عبور آنها صعب العبور هستند، گفته می شود.

از طرفی واژه اشکور از ترکیب ( اَشک + وَر) تشکیل شده است. اَشک نام پادشاهان اشکانی بوده است. وَر به معنی جایگاه، قرارگاه، محل و مکان نیز می باشد. همچنین در گذشته های بسیار دور انسان هایی که در این منطقه سکونت داشتند، روستاها و آبادی های خود را به صورت قلعه درست می کردند که این گونه بناها را وَر می نامیدند.

وجه تسمیه ی اشکور :

در خلال عمران و آبادی، آثاری از قرون پیشین در منطقه ی اشکور به دست آمده که شاید مربوط به عهد اشکانیان و پیش ازآن بوده است. واژه ی » اِشکِوَر » در کتاب « نام ها و نامداران گیلان » اثر شادروان جهانگیر سرتیپ پور بصورت « اَشک ور و اَشک ورد» به ترتیب به معنای « قلعه ی اشک » و « شهر و آبادی اشک » آمده است.

در تاریخ ایران باستان، شادروان حسن پیرنیا مشیرالدوله در گزارش مربوط به اشکانیان و پارت ها آمده است؛ پارت ها، آبادی ها و قرارگاه های خود را به صورت قلعه احداث می کردند که قابلیت دفاع در مقابل متجاوز داشته باشد و این گونه احداث را « وَر» می نامیدند. واژه ی «وَر و بَر» پسوند بسیاری از آبادی های گیلان است. مانند: آینه وَر و آسیابَر و همچنین اشک وَر که بعدا" آبادی های محصور را قلعه خواندند. تعداد 30 قلعه در اشکور و به ویژه هفت قلعه معروف آن نیز گواه درستی همین مطلب است .